|
INTXAUR ETA GINGIL-HUR BEZALA hur hitzetik etorriko
da, noski edo, ezkur. Zi edo kuzkur ere deitzen
den ezkurra. Hurra bezala ezkurra ere berebiziko
jatena zen garai batean. Txerria, etxeko animalia gustukoena
izateaz gain, gure aurrekoak gozo eta gori
mantendu dituen lauhankakoa da. Harizti ederrik
mantentzen duen Ultzama eta inguruetako bailaretan
ezkurrari “pasto” deitzen diote, bazka alegia. Txerria
bitarteko, ezkurra urdai bihurtuta gure bazkaren
gozagarria egiten zen, urte osorako! Ezkur guztia ez
zen, ordea, txerriaren urdailean ehotzen.
Erromatarrak Iberiara iritsi ziren garaiko errotetan
aurkitutako irin arrastoak aztertu dituzte. Analision
arabera irinaren %44 Quercus generoko ezkurrena
da, eta %33 besterik ez laboreena. Quercus
generoan haritza (Q. robur) eta artea (Q. ilex) aipatzen
dira, batik bat, baina geurean ametza (Q. pyrenaica),
abaritza (Q. coccifera), artelatza (Q. suber), haritz kandugabea
(Q. petraea), ametz ilaunduna (Q. humilis) eta
erkametza (Q. faginea) ezkur emaileak ezin ahantzi.
Euskaldunon urdailak ere ezkurra beratu eta ehotzea
zer den badaki. Asiatik abiatu eta Mediterraneotik
barrena lurra lantzen erakutsi zigun Neolitoa iristerako
ezkurretik ederki tirako zuten euskaldunon
haginek. Hemen baba eta ezkurrarekin egindako ogia
jango zen garaian, garia eta beste laboreak mizkinzale
mainatsuenen gutizia garestia izango ziren. Jende txiroarena
zen, baita ere, zekalearekin egindako otasa
eta, erromatarren bisitaren ondoren, gaztaina-irinezko
ogia. Ameriketako bueltara arte ere ohikoa izango
zen artatxiki-irinezko ogia. Joan-etorri honen ondorengoa
artoa, arto-irinezko artoa edo opila.
Ezkurrera bueltatuz, Estrabonek duela 2.000 urte
idatzi zuen hemen urtearen hiru laurdenetarako
nahikoa jaki izaten zutela ezkurrarekin, eta haren irinez
iraupen luzeko ogia egiten zutela. Garai bertsuan,
Pliniok ere hemengo ezkur irinezko gozokiak
aipatzen ditu. Espainian barrena oraindik ezkur ogia
topatu daiteke, baita ezkur likorea ere. Hemen jakintza
hori erabat galdu dugulakoan nago. Garai batean
ezkurren artean gozoak, mikatzak, gaziak, eta abar
ederki bereiziko genituen. Arteen artean, adibidez,
mikatza da Quercus ilex subsp ilex azpiespeziearen
alea, gozoa aldiz Quercus ilex subsp ballota azpiespeziearena.
ARGIAn irakurrita.... |
